sobota, 26 maj 2018

Szlak cmentarzy I Wojny Światowej

10 DSC 0124Największe i najpiękniejsze cmentarze z I wojny światowej znajdują się na południu powiatu bocheńskiego właśnie w Dolinie Sanki i miejscowościach sąsiadujących z jej obszarem. Należy do nich zaliczyć cmentarze: w Królówce (nr 308 - 991 pochowanych żołnierzy), Leszczynie (nr 310 - 860), Rajbrocie- Kobyle (nr 300 - 241), Woli Nieszkowskiej(nr 340 - 498), Zoni (nr 341 - 321), Żegocinie (nr 302 - 276). (www.bochenskiedzieje.pl)  W sumie możemy odwiedzić tutaj 12 cmentarzy. Gdyby ktoś chciał zwiedzić wszystkie te obiekty, musi mieć na to około 7 - 8 godzin czasu. Zwiedzanie można zacząć w dowolnym miejscu, na dowolnym cmentarzu. Autorzy strony  www.cksit.w.interia.pl Z. Ellnain, T.Olszewski, na której znajdują się opisy cmentarzy, proponują następującą kolejność zwiedzania: Żegocina - Łąkta Dolna - Trzciana - Leszczyna - Królówka - Łąkta Górna - Rajbrot - Kobyła - Kamionka Mała - Żegocina. 

 

Trochę historii.

 mapka cmentarzePo tragicznych wydarzeniach jesieni i zimy 1914 r. na ziemi bocheńskiej , a w tym na obszarze gmin Żegocina i Trzciana pozostało kilkadziesiąt cmentarzy i mogił żołnierskich. Początkowo poległych żołnierzy grzebano pośpiesznie, w płytkich mogiłach w głębi lasu czy na polach. Płytkie i przypadkowe pochówki groziły wybuchem epidemii i uniemożliwiały często normalną uprawę pól. Należało więc dokonać masowych ekshumacji zwłok i złożyć je na projektowanych cmentarzach wojennych. Budowa cmentarzy dla dowództwa austro-węgierskiego miała również wymiar polityczno-propagandowy. Miano uroczyście grzebać żołnierzy jednej z nielicznych zwycięskich kampanii w tej wojnie. Planowano, że po zakończeniu wojny cmentarze wojskowe w Galicji staną się miejscami pielgrzymek patriotycznych z całej CK monarchii. Aby ułatwić dotarcie do cmentarzy, w ich okolicach postawiono przy drogach charakterystyczne słupy betonowe zwieńczone krzyżykiem maltańskim. Na tablicach widniały dwujęzyczne napisy "Kriegerfriederhof - Cmentarz wojskowy, Zugang - Droga". Dzisiaj niewiele tych drogowskazów ostało się na skrzyżowaniach dróg. W naszym regionie spotkać je można przy drodze w Leszczynie, Łąkcie Górnej czy Żegocinie.
Prace przy budowie cmentarzy prowadził Oddział Grobów Wojennych przy dowództwie Okręgu Wojskowego "Galicja Zachodnia". Nad całością czuwał mjr Rudolf Broch. W latach 1915 - 1918 w samym tylko IX Okręgu (Bochnia) zbudowano 40 cmentarzy. Budową kierował tu wiedeński architekt por. Franz Stark. Tutejsze cmentarze zawierają charakterystyczne dla projektów Starka elementy: reprezentacyjne wejście z bramą lub furtką często flankowaną słupami lub pylonami, element centralny w postaci dużego drewnianego lub kamiennego krzyża, czasem nawet bogate w wystroju kaplice lub stylizowane sarkofagi, dostosowane do kształtu terenu drewniane lub kamienne ogrodzenie, centralna aleja. Na grobach postawiono krzyże, na ogół żeliwne, żelazne, rzadziej betonowe lub stelle z żeliwnymi tablicami inskrypcyjnymi. Kształt krzyży lub stelli dostosowano do wyznania poległych żołnierzy. (www.bochenskiedzieje.pl)

11 DSC 0125300 - RAJBROT (KOBYŁA)
    Cmentarz położony jest w kompleksie leśnym pod szczytem Kobylej Góry. Od przystanku PKS Rajbrot II iść należy drogą na południe, pomiędzy zabudowaniami, potem stromo pod górę, obok dwóch kapliczek do skraju lasu, gdzie kolejny słup informacyjny. Po dalszych 50 m w prawo, błotnistą drogą leśną. Cmentarz 600 m od wejścia w las, a 1,5 km od przystanku PKS. 
301 - ŻEGOCINA  
     Cmentarz znajduje się tuz przy murze kościelnym, dojście przez teren przykościelny.

302 - ŻEGOCINA
     Ten cmentarz ulokowano w środkowej części cmentarza parafialnego, na wzgórku, w odległości 400 m od kościoła. Przy dróżce na cmentarz, na mostku nad Sanką, słup informacyjny.

303 - RAJBROT
     Obiekt ulokowano na skraju lasu (wzgórze 429 m), po lewej stronie drogi z Rajbrotu do Muchówki, 2,3 km od kościoła. Z drogi widoczna brama cmentarna. 

304 - ŁĄKTA GÓRNA 

    Na północnym krańcu wsi, wśród pól i zagajników, na prawo od drogi Żegocina-Muchówka. Ma słup informacyjny, postawiony po prawej stronie, prowadzącej w stronę Muchówki, drogi. Trzeba podejść polną drogą około 100 m.

12 DSC 0126

CMENTARZE NR 305 - 306  - 307   
     Na granicy Łąkty Dolnej i Królówki założono 3 prawie identyczne cmentarze. Położone są wśród pól uprawnych, ok. 1 km od przystanku PKS w Łąkcie Dolnej, w kierunku północnym. Drogę wskazuje charakterystyczny słup z dwujęzycznym napisem " Zugang - Droga". Do cmentarzy można także dojść od strony Leszczyny. Początek trasy jak do cmentarza 308, lecz nie należy skręcać w lewo, ale polnymi drogami dochodzić do kolejnych położonych blisko siebie cmentarzy.

308 - KRÓLÓWKA
      Cmentarz ulokowano na skraju lasu zwanego Dębiny, 500 m od szosy Muchówka - Leszczyna. Dojście początkowo jak do cmentarzy 305-307, ale po ok. 400 m należy skręcić w lewo, do skraju lasu. Tu droga ułożona z płyt. Cmentarz po prawej.

309 - TRZCIANA 
     Na terenie cmentarza parafialnego, po lewej stronie drogi do Leszczyny, 400 m od kościoła są dwie kwatery wojskowe: kwatera I po prawej przy wejściu na cmentarz, kwatera II na końcu alejki.

310 - LESZCZYNA 
    W zagajniku po prawej stronie drogi do Łapanowa, naprzeciwko kościoła znajduje się słup informacyjny, który wskazuje drogę na cmentarz.
357 - KAMIONKA MAŁA (ORŁÓWKA - JASTRZĄBKA)
     Pod szczytem Jastrząbki, na skraju lasu, na wysokości 550 m n.p.m. Dojście wyznakowaną drogą z przysiółka Orłówka lub od północy, z przełęczy (około 700 m).

Opis cmentarzy nas stronie www.cksit.w.interia.pl Projekt trasy: Z.Ellnain, T.Olszewski